Korunma konusunda kafanız karışıksa, bu çok anlaşılır. İnternette birbiriyle çelişen yüzlerce bilgi var. Arkadaş tavsiyeleri var. Aile büyüklerinden duyulan yarım yamalak cümleler var. Ve bütün bunların ortasında, kendi bedeniniz hakkında bir karar vermeye çalışıyorsunuz.
Doğum kontrol yöntemleri hakkında bilinmesi gereken en önemli şey şudur: herkes için "en iyi" tek bir yöntem yoktur. Bir arkadaşınıza mükemmel uyan bir yöntem, size hiç uygun olmayabilir. Bu bir başarısızlık değil, sadece bedenlerin ve hayatların farklı olmasıdır.
Bu yazıda mevcut yöntemleri genel hatlarıyla, tarafsız biçimde tanıtacağız. Amacımız size bir yöntem önermek değil; hekiminizle yapacağınız görüşmeye daha hazırlıklı gitmenizi sağlamak. Çünkü yöntem seçimi mutlaka bir hekimle birlikte yapılmalıdır.
Neden Hekimle Birlikte Karar Vermek Gerekir?
Her yöntemin farklı bir çalışma biçimi, farklı bir etkinlik oranı ve farklı olası yan etkileri vardır. Hangisinin size uygun olduğu birçok şeye bağlıdır:
- Yaşınız ve genel sağlık durumunuz
- Kullandığınız diğer ilaçlar
- Sigara kullanımı
- Migren, tansiyon, pıhtılaşma bozukluğu gibi tıbbi öykü
- Emzirme durumu
- Gelecekte çocuk isteyip istemediğiniz
- Günlük hayatınızın düzeni ve alışkanlıklarınız
Bu nedenle internetteki hiçbir yazı, muayene ve öykü alma sürecinin yerini tutamaz. Bu yazı da tutamaz.
Yöntem Grupları
Doğum kontrol yöntemleri genellikle birkaç ana grupta toplanır.
1. Hormonal Yöntemler
Bu grup, vücuda hormon vererek yumurtlamayı ve/veya rahim içi koşulları etkileyen yöntemleri kapsar. Başlıcaları:
- Kombine haplar ve yalnız progestin içeren haplar: Düzenli kullanım gerektirir. Etkinlikleri, doğru ve düzenli kullanıma bağlıdır.
- Hormonal implant: Kol cildinin altına yerleştirilen, uzun süre etkili küçük bir çubuktur. Hekim tarafından takılır ve çıkarılır.
- Enjeksiyon (iğne) yöntemi: Belirli aralıklarla uygulanır. Uygulama sıklığı ve etkileri hekim tarafından anlatılmalıdır.
- Hormon salgılayan rahim içi araç (hormonlu RİA): Hem rahim içi araç hem hormonal yöntem özelliği taşır.
Hormonal yöntemler bazı kişilerde adet düzenini değiştirebilir, bazılarında ise farklı yan etkilere yol açabilir. Kimlerde kullanılamayacağına dair tıbbi sınırlamalar vardır. Bu nedenle hormonal bir yönteme başlamadan önce mutlaka hekim değerlendirmesi gerekir. Bu yazıda bilinçli olarak hiçbir ilaç adı, marka ya da doz belirtilmemektedir.
2. Rahim İçi Araçlar (RİA / Spiral)
Halk arasında "spiral" olarak bilinen rahim içi araçlar, hekim tarafından rahim içine yerleştirilen küçük cihazlardır. İki ana tipi vardır: bakırlı ve hormonlu.
Uzun süre etkili yöntemler arasında sayılırlar. Takılma ve çıkarılma işlemleri mutlaka sağlık kuruluşunda yapılır. Kimin için uygun olduğu, rahim yapısına ve tıbbi öyküye göre değişir.
3. Bariyer Yöntemleri
En bilineni prezervatiftir. Bariyer yöntemlerinin önemli bir özelliği vardır: cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlara karşı da koruma sağlayan tek yöntem grubudur.
Bu nedenle, başka bir doğum kontrol yöntemi kullanıyor olsanız bile, enfeksiyonlardan korunma açısından prezervatifin ayrı bir yeri vardır. Doğru ve her ilişkide kullanım, etkinliği doğrudan etkiler.
4. Kalıcı Yöntemler
Tüp ligasyonu (kadınlarda) ve vazektomi (erkeklerde) kalıcı yöntemler olarak kabul edilir. Bu yöntemler cerrahi işlemlerdir ve geri döndürülebilirlikleri sınırlıdır.
Bu nedenle genellikle çocuk sahibi olma isteğinin tamamlandığından emin olan kişiler için değerlendirilir. Karar, hekimle detaylı bir görüşme sonucunda verilmelidir.
5. Güvenilir Olmayan "Yöntemler"
Bu başlık önemlidir çünkü çok yaygın bir yanlış bilgi alanıdır.
- Geri çekme: Doğum kontrol yöntemi olarak güvenilir kabul edilmez. Kontrolü zordur ve gebelik riski önemli ölçüde vardır.
- Takvim yöntemi: Adet döngüsü birçok kadında düzensizdir; stres, hastalık, uyku düzeni bile döngüyü kaydırabilir. Bu nedenle takvim yöntemi tek başına güvenilir kabul edilmez.
- Emzirme dönemi: Yaygın inanışın aksine, emzirmek tek başına güvenilir bir korunma yöntemi değildir.
- İlişki sonrası duş, yıkanma vb.: Hiçbir koruma sağlamaz.
Bu bilgiler kimseyi utandırmak için değil; sadece doğru bilgiye ulaşmak herkesin hakkı olduğu için burada.
Acil Korunma Hakkında Kısa Bir Not
Korunmasız bir ilişki yaşandığında ya da kullanılan yöntem başarısız olduğunda (örneğin prezervatifin yırtılması gibi), acil korunma seçenekleri mevcuttur.
Bilinmesi gereken birkaç genel nokta:
- Acil korunma, düzenli bir doğum kontrol yöntemi değildir; adı üstünde, acil durumlar içindir.
- Zamanlama önemlidir; ne kadar erken başvurulursa o kadar iyidir.
- Cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlara karşı koruma sağlamaz.
- Uygulama ve uygunluk konusunda mutlaka bir hekime ya da eczacıya danışılmalıdır.
Bu yazıda kasıtlı olarak hangi ürünün, ne zaman, nasıl kullanılacağına dair talimat verilmemektedir. Böyle bir durumda yapılacak en doğru şey, vakit kaybetmeden bir sağlık profesyoneline başvurmaktır.
Hekiminize Sorabileceğiniz 6 Soru
Muayeneye gitmeden önce not almak, konuşmayı kolaylaştırır.
- Benim tıbbi öykümle hangi yöntem grupları uygun, hangileri uygun değil?
- Bu yöntemin bende olası yan etkileri neler olabilir?
- Adet düzenimi nasıl etkiler?
- Ne kadar süre kullanabilirim, kontrol aralığı nasıl olmalı?
- Kullanmayı bırakırsam doğurganlığım nasıl etkilenir?
- Cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlardan korunmak için ayrıca ne yapmalıyım?
Sık Sorulan Sorular
Doğum kontrol yöntemleri arasında en etkilisi hangisidir?
Etkinlik oranları yöntemden yönteme değişir ve "doğru kullanım" bu oranı çok etkiler. Ancak size en uygun yöntem, sadece en yüksek etkinliğe sahip olan değil; sağlık durumunuza, yaşam düzeninize ve tercihlerinize uyan yöntemdir. Bu değerlendirmeyi ancak hekiminiz yapabilir.
Hormonal yöntemler kilo aldırır mı veya kısırlık yapar mı?
Bu konuda çok fazla söylenti dolaşıyor. Yan etkiler kişiden kişiye değişir ve her yöntem farklıdır. "Kısırlık yapar" iddiası ise yaygın bir yanlış bilgidir. Kendi durumunuz için doğru cevabı, öykünüzü bilen hekiminizden almalısınız.
Prezervatif kullanıyorsam başka bir yönteme gerek var mı?
Prezervatif hem gebelikten hem de enfeksiyonlardan korunma sağlayan tek yöntemdir. Bazı kişiler ek güvence için ikinci bir yöntemle birlikte kullanmayı tercih eder. Bunun sizin için gerekli olup olmadığını hekiminizle konuşabilirsiniz.
Yöntemi değiştirmek istiyorum, öylece bırakabilir miyim?
Bir yöntemi bırakmak ya da değiştirmek karmaşık olabilir; özellikle hormonal yöntemlerde. Kendi başınıza karar vermek yerine, geçişi hekiminizle planlamak hem daha güvenli hem de daha rahat olur.
Son Söz
Doğum kontrol yöntemleri hakkında bilgi sahibi olmak, kendi bedeniniz üzerinde söz sahibi olmanın bir parçasıdır. Ama bilgi, muayenenin yerini almaz.
Kafanızda sorular varsa, bunları yazın ve bir kadın hastalıkları uzmanına gidin. Utanılacak bir şey yok. Bu, bir hekimin en sık konuştuğu konulardan biri. Siz sadece kendinize iyi bakmaya çalışıyorsunuz ve bu takdir edilecek bir şey.
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için hekiminize (kadın hastalıkları uzmanı) danışın.
